Omgevingsvisie brengt Groene Loper Kunrade in gevaar!

Aan het begin van de zomer hebben wij, als Stichting Behoud Groene Loper Kunrade, hard gewerkt aan een uitgebreide zienswijze tegen de Ontwerp-Omgevingsvisie van gemeente Voerendaal. Die omgevingsvisie bepaalt in grote lijnen hoe onze gemeente er in 2040 uit moet zien, onder andere waar gebouwd mag worden. De Groene Loper Kunrade, het open landschap tussen Voerendaal en Kunrade dat wij zo koesteren, staat daarin prominent aangemerkt als locatie voor woningbouw én grootschalige energieopwekking.

Wij dienden onze zienswijze in. De reactie van de gemeente hierop roept de nodige vragen op. Maar geeft ook handvaten voor de toekomst.

Wat hebben wij gevraagd?
In onze uitgebreide en onderbouwde zienswijze vragen wij de gemeente om twaalf concrete zaken beter te motiveren of aan te vullen in de omgevingsvisie, samengevat:

• Ecologische verbinding: De enige open verbindingsroute tussen Natura 2000-gebied Kunderberg en het Geleenbeekdal (Cortenbacherbos/Terworm) loopt precies over de locatie waar woningbouw is ingetekend. Wij vroegen om dit ruimtelijk te verankeren en rekening te houden met de doelsoorten van het Meerjarenprogramma Ontsnippering,  zoals de das, de kamsalamander en de kleine parelmoervlinder.
• Landschap en recreatie: De Groene Loper is een van de weinige vlakke wandelgebieden in onze gemeente, juist voor mensen die de heuvels van de Kunderberg niet goed meer op kunnen. We vroegen aandacht voor de cultuurhistorische en landschappelijke waarden van het gebied.
• Gezondheid: Sommige van de beoogde woningbouwlocaties liggen binnen 150 meter van de snelweg. Het RIVM adviseert deze afstand als minimumgrens vanwege luchtvervuiling. Bovendien wordt op vrijwel alle ingetekende locaties de gezondheidskundige voorkeurswaarde voor verkeersgeluid (48 dB) overschreden. Wij vroegen hoe dit wordt meegewogen, gelet op de zorgplicht van de gemeente.
• Klimaatadaptatie: Bebouwen van open grond vergroot het stedelijk hitte-eilandeffect. Met onze vergrijzende bevolking is hittestress een serieus probleem.
• Provinciale kaders: Een groot deel van de Groene Loper valt binnen het Beschermingsgebied Nationaal Landschap Zuid-Limburg én binnen de overgangsgebieden rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden. Wij vroegen hoe de woningbouwplannen daarin passen.
• Woningbehoefte: Volgens de CBS-Leegstandsmonitor stonden in 2025 299 woningen administratief leeg in gemeente Voerendaal (bron: CBS, 2025). Wij vroegen hoe dit is meegewogen bij de keuze voor nieuwe uitbreidingslocaties in het buitengebied.
• Participatieverslag: Het conceptverslag van de participatieavonden was anders dan de definitieve versie. Met name de “nachtmerrie” die bewoners beschreven, bijna unaniem: vastgroeien aan Heerlen, is in de definitieve tekst afgezwakt en anders verwoord. Wij vroegen waarom.

De volledige zienswijze is hier te lezen

Wat zegt de gemeente?

De gemeente heeft alle zienswijzen gebundeld beantwoord in de Nota van Zienswijzen. Hierin staat een samenvatting van alle ingediende zienswijzen, het antwoord hierop en een conclusie. Deze Nota van Zienswijzen kunnen jullie hier lezen.

De reactie van de gemeente op onze zienswijze is in één zin samen te vatten:

Dit wordt integraal meegewogen in de daarvoor geldende planologische procedures.

Die formulering, soms wat anders verwoord, keert in vrijwel elk antwoord terug. Of we nu vragen naar de ecologische verbinding, gezondheidsrisico’s, provinciale kaders of de Ladder voor duurzame verstedelijking: de gemeente antwoordt dat dit allemaal later, bij concrete plannen, vanzelf aan bod komt. Soms stelt de gemeente dat de afweging volgt uit de integrale afwegingen gemaakt in het Masterplan Wonen,

De conclusie van de gemeente is helder: onze zienswijze leidt niet tot enige aanpassing van de omgevingsvisie.

Wat ons opvalt: Masterplan wordt gepresenteerd als integrale afweging

De gemeente schrijft in haar reacties “De aanwijzing van kansrijke woningbouw- en energieopwekkingslocaties is gebaseerd op de integrale afwegingen die eerder zijn gemaakt binnen de daarvoor vastgestelde beleidskaders, waaronder het Masterplan Wonen.” En, bij een reactie op de zienswijze van een bewonersgroep van de Grachtstraat “De aanwijzing van kansrijke woningbouwlocaties is gebaseerd op de integrale afwegingen die zijn gemaakt in het Masterplan Wonen.’”

Concreet stelt de gemeente dat de grondslag voor het Masterplan Wonen integrale afwegingen zijn geweest.  Maar dit is onjuist, de gemeente schrijft immers op haar Masterplan Wonen website:

“Dit Masterplan Wonen is een eerste scan naar de haalbaarheid van de locaties.”

Ook geeft de gemeente elders als antwoord op de zienswijze van deze bewonersgroep:

“De aanwijzing van kansrijke woningbouwlocaties is gebaseerd op de afwegingen die zijn gemaakt in het Masterplan Wonen. Daarbij is een eerste haalbaarheidsscan uitgevoerd, op basis waarvan deze locaties als kansrijk zijn aangemerkt.“

En kunnen we in het Masterplan Wonen boekwerk het volgende lezen.

“Als toetsing van de globale haalbaarheid van de 10 potentiële ontwikkelingen (A t/m H) zijn er beknopte ruimtelijke analyses uitgevoerd op basis van historie, bebouwing, infrastructuur, water, groen, hoogteligging en omgevingsgeluid. Naast de ruimtelijke haalbaarheidsstudie zijn de ontwikkelingen op hoofdlijnen en in afstemming met de provincie Limburg ook beleidstechnisch als planologisch bekeken. Vanuit de ruimtelijke, planologische als beleidstechnische analyse zijn de toetsingskaders (aandachtspunten, uitgangspunten en randvoorwaarden) die gelden voor een potentiële ontwikkeling in kaart gebracht. (pagina 25)“

*(Op de afstemming met de Provincie komen we later nog eens terug)

Een eerste haalbaarheidsscan dan wel toetsing van de globale haalbaarheid vormt dus de grondslag voor de locatiekeuzes die nu in de omgevingsvisie worden gepresenteerd als zorgvuldige, integrale afweging. Dat klopt niet!

De visiekaart is tegelijk “niet bindend” én bepalend
Wij wezen erop dat de visiekaart concrete locaties aanwijst voor woningbouw en dat dit een motiveringsplicht schept. De gemeente antwoordt dat de visiekaart uitsluitend een “strategisch, indicatief karakter” heeft en geen juridisch bindende locatieaanwijzing is.

Maar de gemeente schrijft ook dat de visiekaart “een beleidsmatig afwegingskader vormt voor latere besluiten.” Je kunt niet tegelijkertijd zeggen dat de kaart concreet genoeg is om beleid te sturen, maar abstract genoeg om geen motivering te vereisen.

Geen milieubeoordeling, terwijl de verbinding tussen twee Natura 2000-gebieden op het spel staat
Wij vroegen of er een plan-milieu-effectrapportage (plan-MER) of voortoets nodig is, gelet op de nabijheid van twee Natura 2000-gebieden. De gemeente antwoordt dat dit niet noodzakelijk is omdat de omgevingsvisie “strategisch en richtinggevend” is.

Maar de Europese Habitatrichtlijn vereist een zorgvuldige beoordeling van plannen die significante gevolgen kunnen hebben voor Natura 2000-gebieden. Dat de plannen op dit moment nog “strategisch” zijn, is geen vrijbrief.

De nachtmerrie die verdween
Op de participatieavonden vroeg de gemeente wat voor inwoners de ergste “nachtmerrie” voor de toekomst van Voerendaal zou zijn. Het antwoord klonk, volgens het conceptverslag, bijna eenstemmig: vastgroeien aan Heerlen.

In de definitieve omgevingsvisie is die formulering verdwenen en vervangen door een vagere tekst over “bouwen zonder oog voor landschap en leefomgeving.” Wij vroegen de gemeente te verklaren waarom dit is gewijzigd. Het antwoord: de “hoofdconclusies zijn niet gewijzigd.”

Dat is geen antwoord op de vraag.

Wat betekent dit voor de Groene Loper?
De omgevingsvisie gaat naar verwachting ongewijzigd door de commissie en de gemeenteraad. Dat is teleurstellend, maar het is niet het einde van het verhaal.

Een omgevingsvisie is een beleidsdocument. Het is geen vergunning, geen bestemmingsplan, geen bouwbesluit. Iedere concrete stap daarna , zoals een wijziging van het omgevingsplan, een bouwvergunning, een projectbesluit, vereist een volledige, zelfstandige onderbouwing. En bij élke stap hebben wij als stichting het recht om in te spreken, bezwaar te maken en zo nodig naar de rechter te stappen.

De gemeente heeft in de Nota van Zienswijzen herhaaldelijk benadrukt dat al onze zorgen “in de planologische procedures” worden meegenomen. Dat is een belofte waar wij haar aan zullen houden.